Vliezen gebroken: hoe herken je het en wat doe je nu?

Misschien voelde je een plofje en daarna een golf vocht. Of je onderbroek is al een uur nat en je vraagt je af of je vliezen gebroken zijn. Denk je dat je vliezen zijn gebroken, bel dan je verloskundige, ook als je geen weeën hebt.

Bij de meeste bevallingen komen de weeën eerst. Bij ongeveer 1 op de 10 vrouwen begint de bevalling met gebroken vliezen (KNOV).

Hoe weet je of je vliezen gebroken zijn?

Je baby ligt in een vruchtzak, een soort ballon met vruchtwater. De wand bestaat uit twee lagen stevig, rekbaar materiaal: de vliezen. Scheurt de vruchtzak, dan stroomt het vruchtwater uit je vagina. Dat kan in één keer een grote golf zijn of langzaam druppelen, afhankelijk van de grootte en de plek van de scheur (KNOV). Het breken zelf doet geen pijn. Sommige vrouwen voelen een plofje gevolgd door een golf, anderen voelen niets (Cleveland Clinic).

Tekenen die volgens de Cleveland Clinic op vruchtwater wijzen:

• vocht dat dun en waterig is, niet dik en kleverig
• lekken dat je niet kunt tegenhouden
• meer vocht als je opstaat, beweegt of een wee hebt
• sterkere weeën na het lekken, als de bevalling al begonnen is

Hoeveel vruchtwater je verliest, verschilt. Bij 40 weken zit er ruim een halve liter in de vruchtzak, en het hoofdje van je baby werkt als een kurk in de baarmoedermond (Cleveland Clinic). Een klein maar gestaag lekje kan dus ook je vruchtwater zijn.

Vruchtwater, plas of afscheiding: wat is het verschil?

Aan het eind van de zwangerschap is het lastig te zien of het vruchtwater, plas of afscheiding is (Cleveland Clinic). Volgens de KNOV kun je ook sperma met vruchtwater verwarren. Dit helpt:

	Vruchtwater	Urine
Uiterlijk	Helder of lichtgeel, dun	Meestal donkerder geel
Geur	Geen of zoet-weeïg (Cleveland Clinic, KNOV)	Duidelijke plasgeur
Kun je het tegenhouden?	Nee	Ja
Blijft het komen?	Ja, vaak als je beweegt of een wee hebt	Nee, je blaas loopt leeg en vult zich langzaam weer

Afscheiding is eerder dik en kleverig. De slijmprop kan zich voordoen als afscheiding die helder, roze of een beetje bloederig is (ACOG). In het artikel over de slijmprop lees je hoe dat verschilt van je vliezen.

Weet je het nog niet zeker, dan stelt de Cleveland Clinic deze controle voor:

1. Leg een schoon maandverband in (geen tampon).
2. Ga 15 tot 30 minuten liggen.
3. Sta op en kijk of er vocht uit komt.

Komt er vocht, dan is het waarschijnlijker vruchtwater. Let op kleur, hoeveelheid en geur. Zeker weten kan alleen je verloskundige. Volgens de KNOV kan zij een pH-test doen (een teststaafje dat verkleurt), een varentest (een druppel vocht onder de microscoop) of een speculumonderzoek.

Welke kleur heeft vruchtwater?

Je verloskundige vraagt snel naar de kleur, omdat die meebepaalt hoe snel ze je wil zien.

Kleur	Wat het kan betekenen	Wat je doet
Helder	Normaal (KNOV)	Bel je verloskundige en volg haar plan
Roze of wittig	Wat bloed of huidsmeer van je baby (Máxima MC)	Bel en noem het
Geel, groen of bruin	Je baby kan in het vruchtwater hebben gepoept; dat kan betekenen dat hij het benauwd heeft gehad (Máxima MC)	Bel meteen
Bloederig, vies ruikend, of kleur of geur verandert later	Moet meteen worden beoordeeld (KNOV, NICE)	Bel meteen; doordrenkt bloed al snel een maandverband, bel dan 112 (NHS)

De KNOV noemt helder vruchtwater normaal en geel, groen of bruin vruchtwater een reden om meteen te bellen. De Cleveland Clinic noemt ook lichtgeel normaal. Bij groen vruchtwater adviseert HealthLinkBC naar het ziekenhuis te gaan. Twijfel je tussen helder en lichtgeel, bel dan. Vruchtwater met meconium, de eerste poep van je baby, vergroot volgens de KNOV de kans op ongunstige uitkomsten voor de baby, zoals zuurstoftekort.

Mijn vliezen zijn gebroken: wat nu?

1. Noteer het tijdstip.
2. Leg een maandverband in, geen tampon, zodat je verloskundige de kleur kan beoordelen (NHS).
3. Bel je verloskundige, ook als je geen weeën hebt. Verloskundigen zijn 24 uur per dag bereikbaar (KNOV). Sta je onder controle van de gynaecoloog, bel dan het ziekenhuis.
4. Volg haar instructies.

Moet je meteen bellen?

De bronnen zijn het hier niet eens. De NHS en de Cleveland Clinic adviseren je verloskundige te bellen zodra je vliezen breken, ook zonder weeën, en de Amerikaanse ACOG noemt gebroken vliezen zonder weeën een reden om naar het ziekenhuis te gaan. De KNOV is bij helder vruchtwater vanaf 37 weken milder: volgens haar hoef je dan meestal niet direct te bellen, kun je afwachten tot de bevalling goed op gang is en bel je overdag voor overleg als de weeën op zich laten wachten. Praktijken hebben eigen afspraken: Verloskunde Nunspeet vraagt bij helder of roze vruchtwater te bellen tussen 8.30 en 22.00 uur en ’s nachts alleen bij weeën, en Verloskundigenpraktijk Wereldkind laat je tot de volgende ochtend wachten.

In dit artikel houden we de voorzichtigste lijn aan: bel je verloskundige als je denkt dat je vliezen zijn gebroken. Zij vraagt naar tijd, kleur, geur en hoeveelheid en zegt dan of je thuis kunt afwachten. Welke afspraak voor jou geldt, staat in de belinstructies die je verloskundige tussen 30 en 36 weken met je bespreekt (KNOV).

Zijn je vliezen gebroken, bel dan altijd meteen, ook ’s nachts, als:

• het vruchtwater gekleurd is (geel, groen, bruin of bloederig) of vies ruikt (KNOV, NICE)
• je minder dan 37 weken zwanger bent (KNOV, Thuisarts)
• het hoofdje van je baby nog niet is ingedaald; je verloskundige heeft je daar belinstructies voor gegeven (KNOV)
• je baby minder beweegt, je bloed verliest, koorts hebt of je ziek voelt (NICE, NHS, KNOV)
• je twijfelt of je je zorgen maakt (KNOV)

Wat vraagt je verloskundige?

Je verloskundige vraagt volgens de KNOV en de Cleveland Clinic naar het tijdstip, de kleur, de geur en de hoeveelheid, of de vloeistof blijft lopen, of je weeën hebt, of je baby meer of minder beweegt, of je bloed verliest, of GBS (groep B-streptokokken) bij je is vastgesteld, en hoeveel weken je zwanger bent.

In het Verenigd Koninkrijk volgt de NICE-richtlijn zo’n telefonisch gesprek. Is een risicofactor aanwezig, of is er twijfel, dan adviseert NICE direct naar de verloskundige eenheid te gaan. Naast de tekens hierboven noemt NICE een baby in stuit- of dwarsligging, GBS met een plan voor antibiotica tijdens de bevalling, aanhoudende buikpijn, een baby die niet groeit zoals verwacht en een laaggelegen placenta. Zonder risicofactoren moet je volgens NICE binnen 12 uur gezien worden, eerder als je je zorgen maakt of meteen ingeleid wilt worden.

Is het zeker dat je vliezen gebroken zijn, dan adviseert NICE geen speculumonderzoek. Bij twijfel kan dat onderzoek het bevestigen, en inwendig onderzoek met de vingers wordt vermeden zolang je geen weeën hebt (NICE). De KNOV zegt dat de kans op infectie groter is als iemand na het breken van de vliezen met de vingers in je vagina heeft gevoeld, en dat een speculumonderzoek geen extra risico geeft.

Vliezen gebroken, maar geen weeën: hoe lang kun je wachten?

Vaak komen de weeën snel. Volgens de KNOV hebben ongeveer 75% van de zwangeren binnen 24 uur weeën, 90% binnen 48 uur en 95% binnen 72 uur. NICE noemt 60% binnen 24 uur, en het Máxima MC schrijft dat de bevalling meestal binnen 24 uur op gang komt.

Zonder vruchtwater rond je baby is er wel een kleine kans op infectie (NHS). NICE noemt het risico op een ernstige infectie bij de pasgeborene 1%, tegen 0,5% bij heel gebleven vliezen, en het stijgt naarmate er meer tijd zit tussen het breken van de vliezen en de geboorte. Koorts bij jezelf, een verhoogde hartslag van je baby of minder bewegen van je baby kunnen volgens de KNOV tekenen van een infectie zijn.

Daarom komt inleiden ter sprake. In veel regio’s in Nederland krijg je na 24 uur gebroken vliezen zonder weeën het advies naar het ziekenhuis te gaan, waar de weeën met medicijnen op gang worden gebracht. Of je dat doet, beslis je zelf (KNOV). NICE laat de keuze tussen zo snel mogelijk inleiden of tot ongeveer 24 uur afwachten, en biedt meteen inleiden aan als je tijdens deze zwangerschap positief hebt getest op GBS.

Wil je afwachten, dan adviseren NICE en de NHS:

• meet elke 4 uur je temperatuur zolang je wakker bent en meld een verhoging; de NHS noemt meestal boven 37,5 °C, maar vraag je verloskundige om de grens
• meld meteen elke verandering in kleur of geur van het vocht
• bel meteen als je baby minder beweegt dan normaal
• baden en douchen hangen niet samen met meer infecties, seks mogelijk wel

Zodra de weeën beginnen, houd je ze bij. Onze gratis online weeëntimer werkt in je browser, en de app geeft je een seintje als je weeën passen bij de regel van je verloskundige, zoals 5-1-1. Wanneer je bij weeën belt, lees je in wanneer bel je de verloskundige, en wat daarna gebeurt in de fases van de bevalling. Heb je nog tijd, maak dan je vluchttas af.

Te vroeg gebroken vliezen: vóór 37 weken

Breken je vliezen vóór 37 weken, dan bel je direct je arts in het ziekenhuis of je verloskundige, ook midden in de nacht (Thuisarts, KNOV). Je wordt doorgestuurd naar het ziekenhuis en krijgt het advies daar een paar dagen te blijven, zodat een arts kan controleren of het goed blijft gaan met jou en je baby. Je kunt te vroeg bevallen, en er kunnen bacteriën in de baarmoeder komen die jou en je baby een ontsteking geven (Thuisarts).

Navelstrengprolaps: als je de navelstreng ziet of voelt

Zelden glijdt de navelstreng na het breken van de vliezen voor je baby langs naar beneden, door de baarmoedermond. Dat heet een navelstrengprolaps. De RCOG schat dat het bij 0,1% tot 0,6% van de bevallingen voorkomt, en haar patiëntenfolder noemt 1 op 200 tot 1 op 1.000. Het is een noodgeval, want de navelstreng kan worden samengedrukt, waardoor je baby minder zuurstof krijgt. De kans is groter als je baby niet met het hoofd naar beneden ligt of als je vliezen vóór 37 weken breken.

Zie of voel je de navelstreng in je vagina, dan bel je direct 112, het alarmnummer in Nederland (Thuisarts). De RCOG noemt 999, het alarmnummer in het Verenigd Koninkrijk. Volgens de RCOG ga je op je knieën zitten met je ellebogen en handen op de grond en buig je naar voren, tot de ambulance er is. Probeer de navelstreng niet terug te duwen en raak hem niet aan.