Voorweeën: hoe voelen ze, hoe lang duren ze en zijn het echte weeën?

Je hebt de halve nacht weeën getimed. Ze kwamen om de vijf à zes minuten, je dacht al aan je vluchttas en tegen de ochtend waren ze weg. Gebeurt dat een paar keer achter elkaar, dan is dat vermoeiend en verwarrend. Misschien waren het voorweeën.

In dit artikel gaat het over voorweeën: samentrekkingen aan het eind van de zwangerschap die op weeën kunnen lijken, maar de bevalling nog niet op gang brengen. De Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV) beschrijft ze als intenser en pijnlijker dan een harde buik. Ze openen de baarmoedermond niet, hoewel ze die wel kunnen helpen verweken en verkorten. Of een bevalling echt doorzet, is aan de weeën vaak nog niet te voorspellen. Zakken ze weer helemaal af, dan waren het voorweeën of oefenweeën (KNOV).

Wat zijn voorweeën, en waarom is het woord zo onduidelijk?

Het woord voorweeën gebruikt de KNOV niet overal op dezelfde manier. In de uitleg “Voorweeën, wat zijn het en hoe herken je ze?” staat dat voorweeën ook wel oefenweeën, harde buiken of Braxton Hicks-weeën worden genoemd: onregelmatige, korte samentrekkingen die meestal geen pijn doen en niet voor ontsluiting zorgen. In de uitleg “Harde buiken” maakt de KNOV wel een onderscheid: een voorwee voelt intenser en pijnlijker dan een harde buik, voorweeën nemen toe in aantal en gaan niet weg door te ontspannen, en soms kondigen ze de bevalling aan. Over de eerste soort lees je meer in harde buiken. Dit artikel gaat over de tweede.

Het Máxima MC beschrijft voorweeën van ongeveer 30 tot 40 seconden, waarbij je je slijmprop kunt verliezen doordat de baarmoedermond week is en opengaat. In de uitgerekende periode van 37 tot 42 weken noemt de KNOV voorweeën en indalingsweeën ook: een gevoel alsof je baarmoeder gaat “rommelen”, of wat pijn in je onderbuik, rug of liezen, alsof je ongesteld wordt. Dat kan betekenen dat je baby indaalt, maar het kunnen ook voorweeën zijn.

Cleveland Clinic beschrijft in het Engels “prodromal labor”: een vorm van valse weeën in het laatste trimester die op echte weeën lijken, tot elke vijf minuten kunnen komen en niet tot ontsluiting leiden. Of voorweeën de officiële vertaling daarvan zijn, konden we niet nagaan. Hieronder staat daarom bij elke beschrijving welke bron die geeft.

Ook voor het begin van de bevalling zelf lopen de grenzen uiteen. De KNOV noemt de eerste fase de latente fase, tot ongeveer 3 à 4 cm ontsluiting. De Wereldgezondheidsorganisatie WHO laat de actieve fase pas bij 5 cm beginnen. Een overzicht van 62 studies uit 2016 (Hanley en collega’s) vond weinig overeenstemming over hoe onderzoekers het begin van de bevalling definiëren. Lees “voorweeën” daarom als een omschrijving uit het dagelijks leven: samentrekkingen die op weeën lijken, maar de baarmoedermond niet laten opengaan. Hoe de fases in elkaar overlopen, lees je in de fases van de bevalling.

Hoe voelen voorweeën?

De KNOV beschrijft voorweeën als intenser en pijnlijker dan een harde buik. Je kunt een zeurend gevoel hebben in je buik, onderbuik of liezen, of pijn in je rug, alsof je ongesteld wordt (KNOV). Cleveland Clinic noemt bij prodromal labor deze kenmerken:

• samentrekkingen die tot elke vijf minuten kunnen komen, maar niet vaker
• samentrekkingen die tot ongeveer een minuut duren
• aanspannen of hard worden aan de voorkant van je buik
• pijn of krampen die niet erger worden
• samentrekkingen die vanzelf ophouden, soms na uren of dagen

De samentrekkingen kunnen pijnlijk zijn, en Cleveland Clinic erkent dat het ontmoedigend kan voelen als ze dagen duren. Op een timer kunnen voorweeën sterk lijken op het begin van de bevalling. Het verschil zie je pas na verloop van tijd: de pauzes worden niet steeds korter en de samentrekkingen niet steeds sterker. Hoe weeën van de bevalling zich opbouwen, lees je in hoe voelen weeën.

Voorweeën, harde buiken en beginnende weeën: de verschillen

De vergelijking volgt de KNOV; waar Cleveland Clinic iets anders of aanvullends zegt, staat dat erbij.

	Harde buiken	Voorweeën	Beginnende bevalling (latente fase)
Gevoel	Onprettig, maar niet pijnlijk (KNOV)	Intenser en pijnlijker dan een harde buik (KNOV); kunnen pijnlijk zijn (Cleveland Clinic)	Als menstruatiekrampen, meestal goed op te vangen (KNOV)
Patroon	Onregelmatig (KNOV)	Nemen toe in aantal (KNOV); tot elke 5 minuten, maar niet vaker (Cleveland Clinic)	Wisselend in kracht, lengte en regelmaat; later regelmatiger en krachtiger (KNOV)
Rust, douche of warmte	Trekken vaak weg (KNOV)	Gaan niet weg door te ontspannen (KNOV)	Kunnen afzakken of stoppen; ontspanning helpt de bevalling doorzetten (KNOV)
Baarmoedermond	Gaat niet open	Gaat niet open, maar wordt soms zachter en korter (KNOV)	Verweekt, verstrijkt en gaat ongeveer 3 à 4 cm open (KNOV)

Voor harde buiken die al weken of maanden komen en gaan, vind je in harde buiken een controle van een uur. De andere veranderingen die kunnen betekenen dat de bevalling dichtbij is, staan in voortekenen van de bevalling.

Voorweeën of echte weeën? Zo onderscheid je ze

Cleveland Clinic geeft een vuistregel: je bent waarschijnlijk in een echte bevalling als je weeën minder dan vijf minuten uit elkaar liggen, elk langer dan een minuut duren en dat meer dan een uur achter elkaar volhouden. De KNOV noemt geen minuten: je belt bij regelmatige weeën die ook krachtiger worden en niet afnemen na een warme douche, rust of paracetamol. Het Máxima MC noemt als voorbeeld weeën die een uur lang om de vier à vijf minuten komen. Welke regel voor jou geldt, bespreekt je verloskundige tussen 30 en 36 weken met je, en die kan per regio en situatie verschillen (KNOV).

Of je baarmoedermond echt verandert, ziet je verloskundige bij inwendig onderzoek. Dat is volgens de KNOV een manier om te weten of de bevalling is begonnen en heeft pas zin bij regelmatige weeën die niet meer overgaan. De Amerikaanse gynaecologenvereniging ACOG zegt dat soms alleen zo’n onderzoek het verschil laat zien. Is de baarmoedermond niet geopend, dan zijn het waarschijnlijk voorweeën (Cleveland Clinic). Een echte bevalling kan ook andere signalen geven: je vliezen kunnen breken, of je kunt bloederig slijm krijgen of je slijmprop verliezen (Cleveland Clinic).

Timen laat de trend zien, en die is om drie uur ’s nachts lastig te beoordelen. De Contraction Timer-app toont het gemiddelde van het laatste uur, zodat je ziet of de pauzes korter worden. Zo rekent de app legt de rekenregels uit en weeën timen laat zien wat je noteert.

Twijfel je of het voorweeën of weeën zijn, of maak je je zorgen, bel dan je verloskundige. Bel altijd zo snel mogelijk als je ook bloed of vocht verliest of je baby minder voelt bewegen. Ben je minder dan 37 weken zwanger, bel dan direct bij regelmatige weeën, gebroken vliezen of vochtverlies (KNOV). Bel je tijdens de bevalling, dan komt je verloskundige meestal langs om te bepalen of je in de latente of al in de actieve fase zit (KNOV). Verloskundigen zeggen vaak: “Liever één keer te veel bellen dan één keer te weinig” (KNOV). Zit je in de latente fase, dan krijg je volgens de Britse gezondheidsdienst NHS waarschijnlijk het advies thuis te blijven. Een richtlijn van Hywel Dda University Health Board in Wales legt uit waarom: vrouwen die in de latente fase in het ziekenhuis worden opgenomen, krijgen vaker medische ingrepen. Je kunt volgens die richtlijn altijd opnieuw bellen of terugkomen.

Hoe lang duren voorweeën?

Een vaste duur is er niet. Cleveland Clinic zegt dat één periode van prodromal labor tot enkele dagen kan duren en ook vanzelf kan ophouden. Het begin van de bevalling zelf duurt bij een eerste kind volgens de KNOV meestal tien uur of langer, soms een dag of langer, en dat is “heel normaal”. Onderzoek geeft weinig houvast: zelfs voor de latente fase zegt de WHO dat geen standaardduur is vastgesteld en dat die sterk kan verschillen van vrouw tot vrouw, met bewijs van lage zekerheid. De Welshe richtlijn van Hywel Dda noemt de duur moeilijk te meten en te voorspellen, en zegt dat er geen standaarddefinitie is van een verlengde latente fase.

Hoe snel de echte bevalling volgt, is even moeilijk te zeggen. Prodromal labor komt voor de echte bevalling maar brengt die niet op gang, en er is geen aanwijzing dat het je sneller laat ontsluiten of verstrijken (Cleveland Clinic). De KNOV schrijft dat voorbereidingen als voorweeën en het verliezen van de slijmprop langzaam kunnen overgaan in de bevalling, maar dat het ook nog weken kan duren voordat de bevalling echt begint. Een gemiddelde tijd tussen voorweeën en bevalling noemt geen van deze bronnen.

Waardoor krijg je voorweeën?

Wat voorweeën veroorzaakt, weet niemand precies, schrijft Cleveland Clinic. Samentrekkingen die niet doorzetten kunnen wel de spieren en banden van de baarmoeder helpen voorbereiden op de bevalling. De KNOV noemt bij voorweeën onder meer het bewegen van je baby, stress, vermoeidheid, een volle blaas, een blaasontsteking en plotselinge bewegingen zoals bukken of snel opstaan. Ook schrijft de KNOV: “Soms krijg je voorweeën als je te weinig drinkt.”

De ligging van je baby kan meespelen als het begin van de bevalling zich lang voortsleept. Bij 10 tot 30 procent van de baby’s ligt het achterhoofd aan het begin van de bevalling naar de rug van de moeder, met het gezicht naar voren (Hywel Dda). In het Nederlands heet dat een sterrenkijker. De meeste baby’s draaien vanzelf bij (Hywel Dda). Bij een sterrenkijker kan de bevalling langzamer gaan of stoppen, en je verloskundige kan je houdingen aanraden waarmee je baby kan bijdraaien, zoals op je zij liggen, op handen en knieën zitten of rondlopen (KNOV).

Wat kun je doen als de weeën komen en gaan?

Cleveland Clinic zegt dat je prodromal labor niet echt kunt stoppen. Het gaat erom er met zoveel mogelijk rust doorheen te komen:

• rust als de samentrekkingen het toelaten
• wissel van houding, met een kussen onder je buik of liggend op je zij
• drink veel water en eet kleine snacks
• neem een warm bad of een warme douche
• probeer yoga, ademhalingsoefeningen of meditatie

De KNOV noemt bij voorweeën ook gaan liggen, een warme kruik tegen je buik en een douche of bad. In de latente fase kun je de weeën volgens de KNOV vaak goed opvangen en kun je nog andere dingen doen, zoals koken of tv-kijken. Een rustige omgeving met warmte, muziek en gedimd licht, een wandeling, massage en proberen te slapen kunnen helpen. De NHS voegt toe dat je partner je rug kan wrijven.

Dagenlang weeën die komen en gaan kunnen je uitputten. De Welshe richtlijn noemt een lange latente fase een ontmoedigende en uitputtende ervaring. Vertel je verloskundige als je niet meer kunt eten, drinken of slapen, of als je uitgeput bent. In die richtlijn zijn uitputting, koorts, een snelle hartslag en uitdroging redenen voor beoordeling door een gynaecoloog tijdens een lange latente fase.