Vỡ ối: dấu hiệu nhận biết và cần làm gì ngay

Có thể bạn vừa nghe một tiếng “bục” rồi thấy nước tràn ra. Hoặc quần lót của bạn cứ ẩm suốt một tiếng đồng hồ và bạn không biết mình đã vỡ ối hay chưa.

Nếu nghĩ mình vỡ ối, hãy báo ngay cho bác sĩ hoặc đến bệnh viện, kể cả khi chưa có cơn gò. Bệnh viện Phụ sản Trung ương khuyên bạn đừng ngại nếu hóa ra đó chỉ là nước tiểu, vì bạn không phải người đầu tiên nhầm như vậy. Ở phần lớn thai kỳ, cơn gò chuyển dạ đến trước. Khi thai đã đủ tháng, ối vỡ trước chuyển dạ ở khoảng 8% thai kỳ (ACOG).

Dấu hiệu vỡ ối

Em bé lớn lên trong một túi chứa đầy nước gọi là túi ối. Khi túi này rách, nước ối chảy ra qua âm đạo. Theo Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, cảm giác vỡ ối ở mỗi mẹ bầu không giống nhau. Có người thấy một dòng nước tuôn ra nhanh và mạnh, có người chỉ thấy nước chảy thành dòng nhỏ, chầm chậm xuống chân. Bản thân việc vỡ ối không gây đau (Cleveland Clinic).

Theo Cleveland Clinic, những dấu hiệu sau cho thấy đó là nước ối:

• nước loãng, không đặc và dính
• nước trong hoặc vàng nhạt, không có mùi
• nước rỉ ra mà bạn không nín lại được
• nước ra nhiều hơn khi bạn đứng dậy, cử động hoặc có cơn gò
• cơn gò mạnh dần sau khi rỉ nước, nếu bạn đã chuyển dạ

Lượng nước chảy ra ở mỗi người một khác. Gần ngày dự sinh, nước ối ít hơn so với vài tuần trước đó (Cleveland Clinic). Đầu em bé cũng có thể chặn cổ tử cung như một cái nút. Vì vậy, nước rỉ ra ít nhưng đều vẫn có thể là nước ối.

Rỉ ối: dấu hiệu khi ối chỉ rò rỉ

Không phải lúc nào ối cũng vỡ thành dòng. Bệnh viện Phụ sản Trung ương mô tả rằng khi chỉ bị rò rỉ ối, mẹ bầu có thể chỉ thấy âm đạo tiết dịch nhiều hơn bình thường, kéo dài vài ngày trước khi có dấu hiệu chuyển dạ. Có người rỉ ối trong thời gian dài trước khi sinh, đôi khi dẫn đến cạn ối.

Dấu hiệu rỉ ối dễ bị bỏ qua, vì cuối thai kỳ rất khó phân biệt nước ối với dịch âm đạo hay nước tiểu (Bệnh viện Nguyễn Tri Phương). Hãy để ý nếu dịch ở âm đạo nhiều hơn bình thường suốt nhiều ngày, hoặc nếu nước loãng, không mùi cứ rỉ ra mà bạn không nín được (Cleveland Clinic).

Rỉ ối cần được kiểm tra giống như vỡ ối. Theo Bệnh viện Phụ sản Trung ương, dù ối vỡ hay chỉ rò rỉ, vi khuẩn đều có cơ hội xâm nhập và có thể ảnh hưởng đến em bé. HealthLinkBC khuyên khi ối vỡ hoặc rỉ, hãy lót băng vệ sinh và gọi cho bác sĩ hoặc nữ hộ sinh của bạn.

Nước ối, nước tiểu hay dịch âm đạo?

Cuối thai kỳ, những giọt nước trong quần lót có thể là nước ối, nước tiểu hoặc dịch âm đạo, và rất khó phân biệt (Cleveland Clinic). Những khác biệt sau có thể giúp bạn:

	Nước ối	Nước tiểu
Màu	Trong hoặc vàng nhạt, loãng	Thường vàng đậm hơn
Mùi	Thường không mùi	Mùi khai rõ
Nín lại được không?	Không	Có
Có chảy tiếp không?	Có, thường khi bạn cử động hoặc có cơn gò	Không, bàng quang hết rồi mới đầy lại từ từ

Dịch âm đạo thường đặc và dính. Nút nhầy có thể ra dưới dạng dịch trong, hồng hoặc lẫn chút máu (ACOG). Bài bung nút nhầy giải thích nút nhầy khác nước ối ra sao.

Nếu vẫn chưa chắc, Cleveland Clinic gợi ý cách kiểm tra sau:

1. Lót một miếng băng vệ sinh sạch (không dùng tampon).
2. Nằm xuống 15 đến 30 phút.
3. Đứng dậy và xem nước có chảy ra không.

Nếu có, nhiều khả năng đó là nước ối. Hãy ghi lại màu, lượng nước và mùi. Chỉ bác sĩ mới xác định chắc chắn được, chẳng hạn bằng khám mỏ vịt hoặc que thử phản ứng với nước ối. Bệnh viện Nguyễn Tri Phương cũng khuyên hỏi ý kiến bác sĩ để biết chính xác.

Nước ối màu gì là bình thường?

Hãy nhìn nước ối trên băng vệ sinh. Khi bạn gọi, bác sĩ hoặc nữ hộ sinh sẽ hỏi về màu ngay từ đầu, vì màu nước ối giúp họ quyết định cần khám bạn sớm đến đâu.

Màu	Có thể có nghĩa là	Cần làm gì
Trong hoặc vàng nhạt	Bình thường (Cleveland Clinic)	Báo ngay cho bác sĩ hoặc bệnh viện và làm theo hướng dẫn
Hơi hồng lúc đầu	Một ít máu, có thể gặp khi ối vỡ	Gọi và nói rõ điều này
Vàng	Bệnh viện Nguyễn Tri Phương xếp vào các dấu hiệu cần lưu ý	Gọi ngay, nói rõ màu và đến bệnh viện để được khám
Xanh hoặc nâu	Phân su (phân đầu tiên của em bé) lẫn trong nước ối, có thể là dấu hiệu em bé đang gặp khó khăn	Gọi và đến bệnh viện ngay
Đen	Bệnh viện Nguyễn Tri Phương xếp vào các dấu hiệu nguy hiểm	Đến bệnh viện ngay
Lẫn máu, hoặc bạn đang ra máu	Cần được kiểm tra ngay	Đến bệnh viện ngay; nếu ra máu nhiều, gọi cấp cứu 115 (NHS)
Có mùi hôi, hoặc màu và mùi thay đổi về sau	Có thể là dấu hiệu sớm của nhiễm trùng	Gọi ngay

Hai nguồn khác nhau ở màu vàng: Cleveland Clinic coi vàng nhạt là bình thường, còn Bệnh viện Nguyễn Tri Phương xếp nước ối màu vàng vào các trường hợp có thể ảnh hưởng đến em bé. Vì vậy, nếu nước ối có màu vàng, hãy nói rõ khi gọi và đến bệnh viện để được khám.

Hướng dẫn của NICE liệt kê nước ối lẫn phân su hoặc lẫn máu, ra máu âm đạo và nước ối có mùi hôi trong số các lý do cần được khám trực tiếp ngay. Với nước ối màu xanh, HealthLinkBC khuyên đến bệnh viện. Bệnh viện Nguyễn Tri Phương giải thích màu xanh là dấu hiệu phân su của em bé đã lẫn vào nước ối, và em bé hít phải phân su là cực kỳ nguy hiểm. Nếu bạn không nhìn rõ được màu, hãy giữ lại miếng băng vệ sinh để nữ hộ sinh hoặc bác sĩ xem (NHS).

Vỡ ối phải làm gì?

1. Ghi lại giờ ối vỡ, ví dụ 03:40.
2. Lót băng vệ sinh, không dùng tampon, để vẫn nhìn thấy màu nước ối.
3. Báo ngay cho bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc bệnh viện, kể cả khi chưa có cơn gò.
4. Làm theo hướng dẫn. Trong lời khuyên cho mẹ bầu, ACOG liệt kê “ối đã vỡ và bạn chưa có cơn gò” là một lý do để đến bệnh viện.

Khi gọi, bạn có thể được hỏi những câu như sau (Cleveland Clinic, NICE):

• Ối vỡ lúc mấy giờ?
• Nước ra nhiều hay ít, màu gì, có mùi không?
• Bạn đã có cơn gò chưa?
• Em bé có cử động như bình thường không?
• Bạn có ra máu hoặc đau liên tục không?
• Xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B (GBS) của bạn có dương tính không?
• Thai được bao nhiêu tuần, em bé nằm ngôi gì?

Ở Anh, theo NICE, nhân viên y tế hỏi qua điện thoại xem ối vỡ lúc nào và kiểm tra các yếu tố nguy cơ. Nếu có yếu tố nguy cơ, NICE khuyên đến khám gấp ngay. Ngoài các dấu hiệu ở trên, danh sách của NICE còn có:

• em bé nằm ngôi mông hoặc ngôi ngang
• bạn mang liên cầu khuẩn nhóm B và đã có kế hoạch dùng kháng sinh khi chuyển dạ
• bạn thấy trong người không khỏe
• bác sĩ đã phát hiện em bé chậm phát triển hoặc nhau bám thấp

NICE cũng khuyên đến khám gấp khi có điều gì chưa rõ. Nếu không có yếu tố nguy cơ, NICE cho rằng bạn nên được khám trong vòng 12 giờ, sớm hơn nếu bạn lo lắng hoặc muốn khởi phát chuyển dạ. Bệnh viện Phụ sản Trung ương thì khuyên báo ngay cho bác sĩ hoặc đến bệnh viện kịp thời, và nếu bác sĩ xác định ối đã vỡ, bạn cần nhập viện. Hãy theo lời khuyên thận trọng hơn: liên hệ bệnh viện ngay, đừng chờ.

Tại bệnh viện, bác sĩ kiểm tra xem đó có đúng là nước ối không và em bé có khỏe không. Nếu chắc chắn đã vỡ ối, NICE khuyên không cần khám mỏ vịt; nếu chưa chắc, khám mỏ vịt giúp xác định. Khi bạn chưa có cơn gò, bác sĩ tránh thăm khám âm đạo bằng tay.

Vỡ ối nhưng chưa có cơn gò: vỡ ối bao lâu thì sinh?

Chuyển dạ thường đến không lâu sau đó. ACOG cho biết phần lớn phụ nữ chuyển dạ trong vòng vài giờ sau khi vỡ ối. Theo NICE, 60% chuyển dạ trong vòng 24 giờ. Bệnh viện Phụ sản Trung ương cũng viết rằng sau khi nhập viện vì vỡ ối, việc sinh có thể diễn ra trong 24 giờ.

Thời gian quan trọng vì khi không còn nước ối bao quanh, nguy cơ nhiễm trùng cho em bé tăng nhẹ (NHS). NICE ước tính nguy cơ nhiễm trùng nặng ở trẻ sơ sinh khi ối vỡ trước chuyển dạ lúc đủ tháng là 1%, so với 0,5% khi màng ối còn nguyên. Thời gian từ lúc vỡ ối đến lúc sinh càng dài, nguy cơ càng tăng. Bệnh viện Phụ sản Trung ương cũng nhấn mạnh rằng nước ối vỡ càng lâu thì nguy cơ nhiễm trùng cho bé càng cao.

Vì vậy, bác sĩ sẽ bàn với bạn về việc khởi phát chuyển dạ. NICE đưa ra hai lựa chọn: khởi phát càng sớm càng tốt, hoặc chờ tối đa khoảng 24 giờ. Nếu đến lúc đó vẫn chưa chuyển dạ, bạn sẽ được đề nghị khởi phát. Nếu xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B trong thai kỳ này dương tính, NICE đề nghị khởi phát ngay. ACOG xếp vỡ ối trước chuyển dạ vào các lý do y khoa để khởi phát chuyển dạ. Thời điểm cụ thể do bạn và bác sĩ cùng quyết định.

Trong lúc chờ chuyển dạ, NICE và NHS khuyên bạn:

• đo nhiệt độ 4 giờ một lần khi thức và báo nếu nhiệt độ tăng. Theo NHS, mức này thường là trên 37,5 °C, nhưng hãy hỏi bác sĩ con số áp dụng cho bạn.
• báo ngay nếu màu hoặc mùi nước ối thay đổi
• gọi ngay nếu em bé cử động ít hơn bình thường
• lưu ý: tắm vòi sen hay tắm bồn không liên quan đến việc tăng nguy cơ nhiễm trùng, còn quan hệ tình dục thì có thể có liên quan

Khi cơn gò bắt đầu, hãy theo dõi chúng. Công cụ đếm cơn gò trực tuyến miễn phí chạy ngay trên trình duyệt. Ứng dụng báo cho bạn khi các cơn gò đạt quy tắc 5-1-1. Bài dấu hiệu sắp sinh cần nhập viện nói về bước tiếp theo, còn bài 3 giai đoạn chuyển dạ giải thích những gì diễn ra sau đó. Nếu còn thời gian, hãy soát lại đồ đi sinh.

Ối vỡ trước chuyển dạ và trước 37 tuần (PROM, PPROM)

Khi ối vỡ trước lúc chuyển dạ bắt đầu, bác sĩ gọi là vỡ ối trước chuyển dạ, tiếng Anh là prelabor rupture of membranes, viết tắt PROM. Bạn cũng có thể gặp cách gọi “premature rupture of membranes”, cùng một nghĩa (ACOG). Nếu xảy ra trước 37 tuần, tình trạng này gọi là PPROM, tức ối vỡ khi thai còn non tháng.

ACOG ước tính ối vỡ trước chuyển dạ ở thai đủ tháng xảy ra ở khoảng 8% thai kỳ. PPROM gặp ở khoảng 2% đến 3% thai kỳ tại Mỹ. Đây là một tình huống khác, vì em bé có thể chào đời sớm. Nếu ối vỡ trước 37 tuần, hãy gọi bệnh viện ngay (NHS). Theo Bệnh viện Phụ sản Trung ương, khi thai chưa đủ 37 tuần, bạn có thể được chăm sóc riêng tại bệnh viện cho đến ngày sinh.

Sa dây rốn: khi bạn thấy hoặc chạm vào dây rốn

Trong một số ít trường hợp, dây rốn tuột xuống qua cổ tử cung sau khi ối vỡ. RCOG ghi nhận sa dây rốn ở 0,1% đến 0,6% ca sinh. Nếu bạn nhìn thấy hoặc cảm nhận được dây rốn trong âm đạo, hãy gọi cấp cứu 115 ngay. Hướng dẫn của RCOG mô tả việc chuyển đến bệnh viện bằng xe cấp cứu. Trong lúc chờ, RCOG khuyên bạn quỳ gối và cúi người cho ngực áp xuống thấp.