Monitor sản khoa: đo monitor thai để làm gì và đọc kết quả thế nào

Có thể bạn vừa nằm đo monitor và thắc mắc vì sao con số trên máy vẫn thấp trong khi cơn gò đau thật sự. Cũng có thể bạn được hẹn đo monitor sản khoa ở lần khám tới và muốn biết trước mình sẽ làm gì. Monitor sản khoa ghi lại nhịp tim của bé và cơn gò tử cung. Nhìn bản ghi, người ta thấy khá rõ cơn gò đến dày hay thưa. Còn cơn gò mạnh đến đâu, đau đến đâu thì đường ghi không cho biết chắc chắn.

Monitor sản khoa là gì và ghi lại những gì?

Theo Bệnh viện Phụ sản Nam Định, monitor sản khoa ghi lại nhịp tim thai và hoạt động của cơ tử cung, với đường biểu diễn gọi là CTG. Vì vậy nhiều người còn gọi việc này là đo CTG hay đo tim thai. Bệnh viện nêu ba mục đích: đánh giá sức khỏe thai nhi, phát hiện sớm tình trạng suy thai và phát hiện sớm những bất thường của cơn gò.

Bệnh viện Tâm Trí Đồng Tháp mô tả cách đo như sau. Trước khi đo, bạn được hướng dẫn thay trang phục cho thoải mái và được đo huyết áp. Đầu đo đặt trên thành bụng, ở chỗ nghe rõ tim thai nhất, và được giữ cố định bằng dây thun đàn hồi quấn quanh bụng. Máy cũng thu thông tin về cơn gò tử cung. Bạn cầm một nút bấm trên tay và ấn mỗi khi thấy bé cử động.

Theo Bệnh viện Tâm Trí Đồng Tháp, một lần đo monitor thường kéo dài 30 phút, có thể lâu hơn nếu bác sĩ nghi thai có bất thường. Khi đã chuyển dạ, hướng dẫn của NICE (Anh) có nói đến việc theo dõi CTG liên tục.

NST là gì?

NST là viết tắt của non stress test, một kiểu đo monitor khi chưa chuyển dạ. Theo ACOG (Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ), NST đo nhịp tim thai thay đổi thế nào khi bé cử động. Chữ “non stress” nghĩa là trong lúc đo không ai làm gì để gây áp lực lên em bé. Bạn nằm hoặc ngả lưng, một dây đai có đầu đo nhịp tim thai được quấn quanh bụng, và lần đo thường kéo dài ít nhất 20 phút.

ACOG đọc kết quả NST như sau:

• Nếu trong 20 phút có từ 2 lần nhịp tim tăng nhanh tạm thời trở lên, kết quả được gọi là “có đáp ứng”. Điều đó có nghĩa là tạm thời chưa thấy vấn đề gì.
• Nếu trong 40 phút không có đủ những lần nhịp tim tăng như vậy, kết quả gọi là “không đáp ứng”. Có thể bé chỉ đang ngủ, khi đó lần đo có thể kéo dài thêm 40 phút hoặc bé được đánh thức bằng âm thanh phát trên bụng mẹ. Kết quả này cũng có thể do một số thuốc mẹ đang dùng, hoặc do bé không nhận đủ oxy.

Kết quả “không đáp ứng” vì vậy chưa phải là chẩn đoán. Bác sĩ sẽ cho bạn biết có cần đo thêm hay làm xét nghiệm khác không.

Đo monitor như thế nào là bình thường?

Trên màn hình hoặc trên tờ giấy in, bạn thấy hai đường. Đường trên là nhịp tim của bé, tính bằng nhịp mỗi phút. Đường dưới là cơn gò tử cung.

Đường nhịp tim được đọc theo vài chỉ số. Các nguồn dưới đây không hoàn toàn giống nhau:

Chỉ số	Nghĩa là gì	Mức bình thường theo nguồn
Nhịp tim thai cơ bản	nhịp trung bình của bé trong một phút khi ổn định, không có cử động hay cơn gò	120 đến 160 nhịp mỗi phút theo Bệnh viện Tâm Trí Đồng Tháp; 110 đến 160 theo NICE
Dao động	nhịp tim lên xuống nhẹ quanh nhịp cơ bản	5 đến 25 nhịp mỗi phút theo NICE
Nhịp tăng	nhịp tim tăng lên khi bé cử động hoặc trong cơn gò	tăng hơn 10 nhịp mỗi phút so với nhịp cơ bản theo Bệnh viện Tâm Trí Đồng Tháp
Nhịp giảm	nhịp tim tụt hơn 15 nhịp mỗi phút dưới nhịp cơ bản, mỗi lần kéo dài từ 15 giây trở lên (định nghĩa của NICE)	NICE khuyên xem nhịp giảm xảy ra vào lúc nào so với cơn gò
Cử động thai	số lần bạn bấm nút khi thấy bé cử động	hơn 2 lần trong khoảng 30 phút theo Bệnh viện Tâm Trí Đồng Tháp

Theo Bệnh viện Tâm Trí Đồng Tháp, nhịp tim thai trên 160 là nhanh, trên 180 là nhanh trầm trọng; dưới 120 là chậm, dưới 100 là chậm trầm trọng. NICE đặt mốc dưới thấp hơn, ở 110 nhịp mỗi phút. Hai nguồn lệch nhau ở khoảng 110 đến 119. Nếu nhịp tim của bé rơi vào khoảng này, đừng tự kết luận là ổn: hãy hỏi bác sĩ đọc kết quả của bạn theo mốc nào.

NICE chia bốn đặc điểm của bản ghi CTG khi chuyển dạ (cơn gò, nhịp tim cơ bản, dao động, nhịp giảm) thành ba mức trắng, vàng và đỏ, theo mức độ cần lưu ý tăng dần. Khi nhịp cơ bản ổn định trong khoảng 110 đến 160 và dao động bình thường, NICE đánh giá nguy cơ toan hóa máu ở thai là thấp và việc chăm sóc tiếp tục như thường lệ.

Đọc bản ghi là việc của người có chuyên môn. Bạn không cần tự giải nghĩa từng con số trên máy, cứ hỏi bác sĩ hoặc nữ hộ sinh.

Đường dưới thì bạn có thể tự đọc: mỗi cơn gò hiện thành một ngọn đồi, đi lên rồi đi xuống. Đếm số ngọn đồi trong 10 phút, bạn biết cơn gò lúc này đến dày đến đâu.

Cơn gò trên monitor: vì sao độ cao không nói lên độ mạnh

Có tài liệu giải thích rằng đường ghi càng cao thì cơn gò càng mạnh. Với đầu đo đặt ngoài bụng, điều đó chỉ đúng một cách đại khái. Đầu đo nằm trên thành bụng và ghi lại độ căng của thành bụng. Áp lực bên trong tử cung thì nó không đo được.

Một nghiên cứu so sánh của Miles và cộng sự năm 2001 cho thấy điều này. Ở 20 sản phụ đang chuyển dạ tự nhiên, cơn gò được đo cùng lúc bằng hai cách trong 2 giờ: một đầu đo ngoài bụng và một ống đo áp lực trong tử cung. Số lần cơn gò ở hai cách đo khớp nhau khá tốt. Độ cao và thời gian kéo dài của cơn gò thì khớp kém. Nghiên cứu này nhỏ, và nhóm người tham gia nhìn chung béo phì ở mức vừa (BMI trung vị 31,8). Các tác giả kết luận rằng ở nhóm này không nên chỉ dựa vào đầu đo ngoài bụng để đánh giá cơn gò.

Cơn đau thì không máy nào đo được. Chỉ bạn biết cơn gò đau thế nào. Vì vậy hãy nói cho nữ hộ sinh biết bạn đang cảm thấy ra sao, kể cả khi đường ghi trông đang thấp.

Máy cũng không cho biết cơn gò có làm cổ tử cung mở ra hay không. Theo ACOG, đôi khi chỉ khám âm đạo để tìm thay đổi ở cổ tử cung mới phân biệt được chuyển dạ thật với chuyển dạ giả. Cách phân biệt có trong bài cơn gò sinh lý.

Bà bầu đo monitor từ tuần bao nhiêu?

Trong thai kỳ

Theo Bệnh viện Phụ sản Nam Định, đo monitor thường làm vào cuối thai kỳ, khoảng từ tuần 32 đến 34 trở đi, nhất là khi thai kỳ có nguy cơ cao. Bệnh viện liệt kê những trường hợp mẹ bầu cần đo:

• thai kỳ có yếu tố nguy cơ, chẳng hạn mẹ trên 35 tuổi, có bệnh mạn tính, tiền sản giật, tiểu đường thai kỳ, thai nhỏ hơn tuổi, đa thai, dây rốn quấn cổ, rau tiền đạo hay dây rốn thắt nút
• thấy thai máy ít đi hoặc không thấy thai máy
• giai đoạn cuối thai kỳ, từ tuần 36 trở đi
• khi vào chuyển dạ

Bệnh viện Tâm Trí Đồng Tháp cho biết từ tuần 36 đến khi sinh, bác sĩ thường khuyên mẹ bầu khám thai mỗi tuần và đo tim thai. ACOG cũng nêu mốc 32 đến 34 tuần để bắt đầu các xét nghiệm theo dõi thai, và sớm hơn nếu vấn đề nghiêm trọng hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ.

Thấy thai máy ít đi là một trong những lý do để đo monitor. Nếu ở nhà bạn thấy bé cử động ít hơn thường ngày, đừng chờ đến lịch khám, hãy gọi bác sĩ hoặc bệnh viện. Còn nếu muốn biết vì sao mình được chỉ định đo, bạn cứ hỏi.

Khi chuyển dạ

Bệnh viện Phụ sản Nam Định xếp lúc vào chuyển dạ vào những thời điểm cần đo monitor. Ở Anh, NICE khuyên rằng với sản phụ ít nguy cơ biến chứng, khi đã vào giai đoạn một của chuyển dạ, nên nghe tim thai ngắt quãng bằng ống nghe Pinard hoặc máy Doppler. Mỗi lần nghe ngay sau một cơn gò, ít nhất 1 phút, và lặp lại ít nhất 15 phút một lần. Mỗi bệnh viện có cách làm riêng, bạn có thể hỏi bệnh viện nơi mình định sinh.

Có app đo monitor tại nhà không?

Không ứng dụng nào thay được việc đo monitor. Ứng dụng đếm cơn gò của chúng tôi cũng không đo gì trên cơ thể bạn. Bạn chạm khi cơn gò bắt đầu và khi cơn gò kết thúc, ứng dụng tính ra thời lượng và khoảng cách. Ứng dụng tính cụ thể thế nào, bạn xem ở cách ứng dụng tính cơn gò.

Bé có khỏe hay không, ứng dụng không thể cho biết. Việc đó cần bác sĩ hoặc nữ hộ sinh nghe tim thai hoặc đo monitor. Điều ứng dụng làm được là tính giúp bạn khi đang ngồi ở nhà giữa đêm và muốn biết các cơn gò có gần nhau hơn không, và báo cho bạn khi quy tắc bạn chọn đã đạt.

Ghi lại cơn gò ở nhà trước khi vào viện

Ở nhà không ai đo monitor cho bạn. Điều bạn tự ghi lại được là diễn biến thời gian của các cơn gò, và đó cũng là điều quyết định lúc nào nên đi bệnh viện.

• Ghi lúc bắt đầu và lúc kết thúc của từng cơn gò, bằng đồng hồ và giấy, bằng bảng theo dõi cơn gò để in, hoặc bằng đếm cơn gò trực tuyến.
• Ghi lúc vỡ ối và nước ối màu gì.
• Ghi lại bạn có ra máu không và bé có cử động như mọi ngày không.

Lúc nào nên vào viện được giải thích trong bài dấu hiệu sắp sinh cần nhập viện. Nếu bệnh viện đã dặn bạn khác, hãy làm theo lời dặn của bệnh viện.

Đến bệnh viện, bạn có thể đưa những ghi chép này cho nữ hộ sinh xem. Chúng không thay được việc khám, nhưng giúp người chăm sóc bạn nắm nhanh cơn gò đã diễn biến ra sao. Cách đo cơn gò cho đúng có trong bài cách đếm cơn gò chuyển dạ.