CTG: wat zegt het hartfilmpje over je baby en je weeën?

Misschien lag je aan het CTG en vroeg je je af waarom de kromme zo laag bleef terwijl de wee echt pijn deed. Of je zoekt een CTG-app om thuis je weeën te meten. Een CTG registreert de hartslag van je baby en de activiteit van je baarmoeder, dus harde buiken of weeën (KNOV, Ziekenhuis Amstelland). Hoe vaak weeën komen, zie je er goed op. Hoe sterk ze zijn of hoeveel pijn ze doen, laat de kromme niet betrouwbaar zien.

Wat registreert een CTG?

CTG is de afkorting van cardiotocogram. Je hoort ook het woord hartfilmpje, en het apparaat heet CTG-apparaat (KNOV, Jeroen Bosch Ziekenhuis).

Bij een uitwendig CTG krijg je twee elastische banden met sensoren om je buik. De ene sensor registreert met ultrageluid het aantal hartslagen van je baby per minuut, de andere de samentrekkingen van je baarmoeder. Je ligt of zit daarbij op bed. De metingen gaan naar een computer, die er krommen van maakt op een scherm (Ziekenhuis Amstelland, KNOV).

Het onderzoek duurt minimaal dertig minuten (KNOV), volgens Ziekenhuis Amstelland ongeveer 30 tot 45 minuten. Het kan langer duren, bijvoorbeeld als er afwijkingen zijn of als de hartslag moeilijk te meten is doordat je baby beweegt (KNOV).

Tijdens de bevalling kan het nodig zijn om het CTG inwendig te registreren. Een tweedelijnsverloskundige of gynaecoloog plaatst dan via de vagina een elektrode op het hoofdje van je baby. De weeën kunnen ook inwendig worden geregistreerd, en de registratie blijft aan tot de geboorte. Een gynaecoloog, afdelingsarts of tweedelijnsverloskundige beoordeelt de registratie en bespreekt de uitslag met je (Ziekenhuis Amstelland).

CTG lezen: de twee krommen

Op de CTG-monitor of de papierstrook zie je twee krommen. De bovenste laat de hartslag van je baby zien in slagen per minuut, de onderste de activiteit van je baarmoeder: harde buiken en weeën.

De hartslagkromme wordt op een vast aantal kenmerken beoordeeld. Een bekende internationale maatstaf is het schema van het gynaecologenverbond FIGO. Daarin geldt als normaal:

Kenmerk	Wat bedoeld wordt	Normaal volgens FIGO
Basisfrequentie	de hartslag waaromheen de kromme loopt	110 tot 160 slagen per minuut
Variabiliteit	hoeveel de kromme om de basisfrequentie schommelt	5 tot 25 slagen per minuut
Deceleraties	tijdelijke dalingen van de hartslag	geen herhaalde deceleraties, dus niet bij meer dan de helft van de weeën

Ontbreekt een van deze normale kenmerken zonder dat er een afwijkend kenmerk is, dan noemt FIGO het CTG “verdacht”. Zuurstoftekort geldt dan als onwaarschijnlijk. Het team houdt je dan nauwlettender in de gaten en zoekt naar oorzaken die zich laten oplossen. Welk schema je ziekenhuis gebruikt, vertelt het team zelf. Losse getallen op de monitor hoef je niet zelf te duiden. Vraag gerust wat je ziet.

De onderste kromme lees je zo: elke wee verschijnt als een heuvel die stijgt en weer daalt. Tel je de heuvels in tien minuten, dan weet je hoe vaak de weeën nu komen. Ook harde buiken verschijnen als zo’n heuvel, want het apparaat registreert “bijvoorbeeld harde buiken of weeën” (Ziekenhuis Amstelland).

Weeën op het CTG: waarom de hoogte weinig zegt over de kracht

Soms lees je dat een hogere uitslag een sterkere wee betekent. Bij de uitwendige registratie klopt dat maar grof. De sensor zit buitenop je buik en registreert hoe je buikwand spant. De druk in de baarmoeder zelf meet hij niet. Een presentatie voor zorgverleners van het Albert Schweitzer ziekenhuis zegt het kort: bij uitwendige registratie alleen de frequentie, bij inwendige registratie de druk in de baarmoeder.

Dat laat ook een vergelijkend onderzoek van Miles en collega’s uit 2001 zien. Bij 20 vrouwen tussen 36 en 41 weken in de actieve bevalling werden twee uur lang beide methoden tegelijk gebruikt: een sensor buiten en een drukkatheter in de baarmoeder. De frequentie van de weeën kwam goed overeen, de hoogte van de uitslag en de duur nauwelijks. Het onderzoek is klein en de vrouwen hadden een mediane BMI van 31,8. De onderzoekers concluderen dat je in zo’n groep niet alleen op de uitwendige meting moet vertrouwen.

Pijn kan geen apparaat meten. Hoe een wee voelt, weet alleen jij. Zeg je verloskundige dus hoe het met je gaat, ook als de kromme op dat moment vlak lijkt.

Of weeën de baarmoedermond openen, laat het CTG ook niet zien. Volgens de KNOV weet je pas zeker dat de bevalling is begonnen als de weeën ontsluiting geven. Volgens de ACOG kun je echte weeën soms alleen met een inwendig onderzoek van oefenweeën onderscheiden, waarbij gekeken wordt naar veranderingen van de baarmoedermond. Meer over het verschil lees je in harde buiken.

Wanneer krijg je een CTG?

In de zwangerschap

Volgens de KNOV is een CTG een manier om extra in de gaten te houden hoe het met je baby gaat, als daar een medische reden voor is. Je gaat er meestal voor naar het ziekenhuis, soms wordt het bij de verloskundigenpraktijk gedaan. De KNOV noemt als voorbeelden dat een CTG wordt aangeraden als:

• je je baby minder voelt bewegen
• je een te hoge bloeddruk hebt
• je baby niet goed groeit
• je mogelijk een vroeggeboorte krijgt, omdat je gebroken vliezen, bloedverlies of vroegtijdige weeën hebt
• je langer dan 42 weken zwanger bent

Heb je tussen 16 en 37 weken regelmatig harde buiken, dan neem je volgens het Máxima MC contact op als ze om de 10 minuten of vaker komen. De KNOV noemt meer dan zes harde buiken per uur. Het ziekenhuis beoordeelt dan wat er aan de hand is, en een CTG kan daar volgens de KNOV bij horen.

In het ziekenhuis en tijdens de bevalling

Bij een medische bevalling in het ziekenhuis, met een klinisch verloskundige of een gynaecoloog, krijg je standaard controle met een CTG-apparaat om afwijkingen in de hartslag van je baby vroeg op te sporen (KNOV). Een medische reden is bijvoorbeeld een gezondheidsprobleem bij jou of je baby, een tweeling of een bevalling na een eerdere keizersnede.

Als je thuis, in een geboortecentrum of poliklinisch met je eigen verloskundige bevalt, luistert zij tussen de persweeën door regelmatig naar het hartje van je baby (KNOV). Volgens het KNOV-standpunt over intermitterende auscultatie gebeurt dat tussen de weeën door met een doptone, die ultrageluid gebruikt, of soms met een Pinard-hoorn. In situaties met een laag risico is dat de standaard, en een continu CTG wordt alleen op indicatie toegepast. Een vast tijdsinterval noemt de KNOV niet, omdat er geen bewijs is voor de beste frequentie en duur. Je verloskundige luistert zo lang als nodig is om het hartje goed te kunnen beoordelen. Blijven de harttonen afwijken, dan adviseren internationale richtlijnen over te stappen op continue CTG-monitoring (KNOV-standpunt).

Is er een CTG-app of weeënregistratie voor thuis?

Een app kan een CTG niet vervangen. Ook onze weeënapp meet niets aan je lichaam. Je tikt als een wee begint en als die wegtrekt, en de app rekent duur en interval uit. Hoe precies, lees je in zo rekent de app. Of het goed gaat met je baby, laat een app niet zien. Daarvoor luistert je verloskundige naar het hartje of wordt een CTG gemaakt. De app neemt je wel het rekenen uit handen als je ’s nachts thuis zit en wilt weten of de tijd tussen de weeën korter wordt, en geeft een seintje als de regel van je verloskundige is bereikt.

Een echt CTG thuis bestaat alleen als je ziekenhuis het organiseert. Het Jeroen Bosch Ziekenhuis laat je bijvoorbeeld thuis zelf een CTG maken als het je baby extra goed in de gaten wil houden. Je krijgt de apparatuur in bruikleen, maakt dagelijks een CTG van 45 minuten en het ziekenhuis beoordeelt de metingen op afstand (thuismonitoring). Dat is apparatuur van het ziekenhuis, geen app.

Weeën thuis noteren voordat je belt

Thuis kun je zelf het verloop van je weeën bijhouden. Tussen 30 en 36 weken bespreekt je verloskundige met je wanneer je belt (KNOV). Noteer alvast:

• het begin en het einde van elke wee, met een klok of in het weeënschema om te printen
• wanneer je vliezen braken en hoe het vruchtwater eruitzag
• of je bloed verliest en of je baby beweegt zoals gewoonlijk

Een vaste regel voor heel Nederland is er niet. Het Máxima MC noemt voor het ziekenhuis weeën die een uur lang om de vier à vijf minuten komen, en praktijken hanteren eigen afspraken die je verloskundige met je bespreekt. Je notities vervangen geen onderzoek, maar geven je verloskundige snel een overzicht van hoe je weeën zich hebben ontwikkeld. Hoe je weeën meet, lees je in weeën timen, en wanneer je belt in wanneer bel je de verloskundige.