สรุปสั้น ๆ
เจ็บท้องเตือน (Braxton Hicks) คือท้องแข็งที่มาไม่สม่ำเสมอและไม่ทำให้ปากมดลูกเปิด Cleveland Clinic ระบุว่าเริ่มได้ตั้งแต่ไตรมาสที่สอง ส่วนโรงพยาบาลศิริราชระบุว่าเจ็บครรภ์เตือนมักเริ่ม 3 ถึง 4 สัปดาห์ก่อนกำหนดคลอด ท้องจะตึงแข็งหรือปวดคล้ายปวดประจำเดือนเบา ๆ และมักทุเลาเมื่อพัก เดิน ดื่มน้ำ หรือแช่น้ำอุ่น เจ็บครรภ์จริงจะมาเป็นจังหวะ ถี่ขึ้น นานขึ้น และแรงขึ้น เมื่อเป็นแบบนั้นให้โทรหาโรงพยาบาล และถ้าอายุครรภ์ยังไม่ถึง 37 สัปดาห์ให้โทรทันที (NHS)
สารบัญ
ท้องตึงแข็งขึ้นมา ค้างอยู่ครู่หนึ่ง แล้วนิ่มลง ดึกแล้ว ใกล้กำหนดคลอดเข้ามาทุกที และคุณสงสัยว่านี่ใช่การเริ่มคลอดหรือเปล่า ท้องแข็งแบบนี้ (คำที่คนไทยใช้เรียกการหดรัดตัวของมดลูก) มักเป็นเจ็บท้องเตือน หรือ Braxton Hicks ซึ่งพบได้ตามปกติในการตั้งครรภ์และไม่ทำให้ปากมดลูกเปิด
สิ่งที่บอกได้ชัดที่สุดคือท้องแข็งเปลี่ยนไปอย่างไรเมื่อเวลาผ่านไป เจ็บท้องเตือนมาไม่สม่ำเสมอและไม่แรงขึ้น ส่วนเจ็บครรภ์จริงจะเข้าจังหวะ มาเป็นระยะสม่ำเสมอ ถี่ขึ้น นานขึ้น และแรงขึ้น ไม่ว่าคุณจะทำอะไรก็ตาม
เจ็บท้องเตือนคืออะไร
เจ็บท้องเตือนคือการหดรัดตัวของมดลูกที่เกิดก่อนการคลอด Cleveland Clinic เรียกว่าเจ็บครรภ์หลอก (false labor) ส่วน NHS เรียกว่าการหดรัดตัวแบบซ้อม (practice contractions) Pregnancy, Birth and Baby ซึ่งเป็นบริการข้อมูลสุขภาพที่รัฐบาลออสเตรเลียสนับสนุน อธิบายว่ามันช่วยเตรียมกล้ามเนื้อมดลูกให้พร้อมสำหรับการคลอด
เจ็บท้องเตือนไม่ทำให้ปากมดลูกเปิดขยาย โรงพยาบาลรามาธิบดีก็ระบุไว้เช่นกัน และบอกว่าแพทย์ตรวจได้ Cleveland Clinic เล่าว่าบุคลากรทางการแพทย์บางส่วนคิดว่ามันอาจช่วยให้ปากมดลูกนุ่มและบางลง แต่ไม่ใช่ทุกคนที่จะมีเจ็บท้องเตือน
เจ็บท้องเตือนเริ่มเมื่อไร และกี่วันคลอด
Cleveland Clinic ระบุว่าเจ็บท้องเตือนเริ่มได้ในไตรมาสที่สองหรือสาม Nebraska Medicine บอกว่าเริ่มได้ตั้งแต่ 20 สัปดาห์ แต่พบบ่อยกว่าในช่วงหลายสัปดาห์ก่อนคลอด Baylor Scott & White Health บอกว่าพบบ่อยมากในไตรมาสที่สาม และ NHS อธิบายว่าเกิดขึ้นโดยเฉพาะในช่วงท้ายของการตั้งครรภ์ คู่มือของโรงพยาบาลศิริราชระบุว่าเจ็บครรภ์เตือนเริ่มในช่วง 3 ถึง 4 สัปดาห์ก่อนกำหนดคลอด เจ็บที่ท้องน้อยส่วนล่าง ไม่เป็นเวลา และไม่สม่ำเสมอ
คุณแม่หลายคนค้นหาว่าเจ็บท้องเตือนกี่วันคลอด เจ็บท้องเตือนใช้นับวันคลอดไม่ได้ Cleveland Clinic ระบุว่าอาจมีได้หลายสัปดาห์หรือหลายเดือนก่อนการคลอดจริง ส่วน 3 ถึง 4 สัปดาห์ของศิริราชคือช่วงที่มักเริ่มรู้สึก ไม่ใช่วันคลอด
ท้องแข็งเป็นครั้งคราวตอน 24 หรือ 30 สัปดาห์จึงอาจเป็นเรื่องปกติ ถ้ายังไม่ถึง 37 สัปดาห์ ให้สังเกตว่าท้องแข็งเริ่มสม่ำเสมอหรือมีสัญญาณอื่นของการคลอดก่อนกำหนดร่วมด้วยหรือไม่ ตามรายการท้ายบทความ
เจ็บท้องเตือนเป็นยังไง
Nebraska Medicine อธิบายว่ารู้สึกเหมือนท้องด้านหน้าตึงหรือถูกบีบ ท้องแข็งอยู่ช่วงสั้น ๆ มักไม่ถึงหนึ่งนาที แล้วคลายลง Cleveland Clinic เทียบว่าคล้ายปวดประจำเดือนเบา ๆ หรือท้องตึงขึ้นมาเป็นพัก ๆ แบบไม่มีจังหวะ NHS บอกว่าเจ็บท้องเตือนอาจทำให้ไม่สบายตัว แต่ส่วนใหญ่ไม่เจ็บ
Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่ามักนานประมาณ 30 วินาที ส่วนเจ็บครรภ์จริงจะนานขึ้นเรื่อย ๆ ค่าที่พบบ่อยในแต่ละระยะดูได้ในท้องแข็งนานแค่ไหน แม้เจ็บท้องเตือนจะทำให้อึดอัด คุณก็ยังพูดและเดินได้ระหว่างที่เป็น (Cleveland Clinic)
ตำแหน่งที่รู้สึกก็ช่วยได้ เจ็บท้องเตือนมักรู้สึกที่ท้องด้านหน้าหรือท้องน้อย และมักเป็นจุดเดียว Baylor Scott & White Health ระบุว่าเจ็บครรภ์จริงมักเริ่มที่หลังส่วนล่างแล้วร้าวมาด้านหน้า บางคนกลับเริ่มที่ท้องแล้วร้าวไปด้านหลัง คู่มือของโรงพยาบาลศิริราชก็แยกไว้แบบเดียวกัน เจ็บเตือนอยู่ที่หน้าท้อง ส่วนเจ็บจริงอยู่ที่หลังใกล้บั้นเอวและร้าวมาหน้าท้อง
อะไรกระตุ้นให้เจ็บท้องเตือน
เจ็บท้องเตือนมักมีตัวกระตุ้น Baylor Scott & White Health ระบุว่าการขาดน้ำพบบ่อยที่สุด และสาเหตุที่พบบ่อยอื่น ๆ ได้แก่
- เคลื่อนไหวมาก หรือยกของหนัก
- กระเพาะปัสสาวะเต็ม
- มีเพศสัมพันธ์
- ลูกดิ้น
- ไม่สบาย เช่น เป็นหวัดหรือไข้หวัดใหญ่
Nebraska Medicine เสริมว่าคุณอาจสังเกตเห็นมากขึ้นตอนเย็นและหลังออกแรง
ถ้าดูเหมือนท้องแข็งบ่อย ให้ไล่ดูรายการนี้ก่อน วันที่ยุ่งแล้วดื่มน้ำน้อยก็อาจพอแล้ว ท้องแข็งบ่อยแต่ไม่สม่ำเสมอ และสงบลงเมื่อพักและดื่มน้ำ เข้ากับรูปแบบของเจ็บท้องเตือน ส่วนท้องแข็งที่มาเป็นระยะสม่ำเสมอเป็นอีกเรื่องหนึ่ง โดยเฉพาะก่อน 37 สัปดาห์
เจ็บครรภ์จริง เจ็บครรภ์เตือน ต่างกันอย่างไร
จังหวะตลอดหนึ่งชั่วโมงหรือนานกว่านั้นบอกได้มากกว่าท้องแข็งครั้งใดครั้งหนึ่ง ตารางนี้สรุปจาก Cleveland Clinic, Pregnancy, Birth and Baby, Nebraska Medicine และ Baylor Scott & White Health
| เจ็บท้องเตือน | เจ็บครรภ์จริง | |
|---|---|---|
| จังหวะ | ไม่สม่ำเสมอ ไม่ถี่ขึ้น | มาเป็นระยะสม่ำเสมอ และถี่ขึ้นเรื่อย ๆ |
| นานแค่ไหน | มักประมาณ 30 วินาที ส่วนใหญ่ไม่ถึงหนึ่งนาที | 30 ถึง 90 วินาที และนานขึ้น |
| ความแรง | ไม่แรงขึ้น อึดอัดมากกว่าเจ็บ | แรงขึ้นจนเดินหรือพูดได้ลำบาก |
| ตำแหน่ง | ท้องด้านหน้าหรือท้องน้อย มักเป็นจุดเดียว | ท้องและหลังส่วนล่าง มักร้าวจากหลังมาหน้า |
| เดิน พัก หรือเปลี่ยนท่า | มักทุเลา นอนลงแล้วอาจหายไป | ยังเจ็บต่อ เดินแล้วอาจแรงขึ้น |
| ปากมดลูก | ไม่เปิด | เปิดขยาย |
โรงพยาบาลรามาธิบดียกตัวอย่างเป็นตัวเลขไว้ด้วย เจ็บครรภ์เตือนอาจมาทุก 15 ถึง 20 นาทีและไม่ถี่ขึ้น ส่วนเจ็บครรภ์จริงถี่ขึ้น เช่น จากทุก 15 นาทีเป็นทุก 5 ถึง 10 นาที นานขึ้นจาก 15 ถึง 20 วินาทีเป็น 45 ถึง 50 วินาที และไม่หายแม้นอนพักหรือทานยาแก้ปวด
Cleveland Clinic เสริมว่าเจ็บท้องเตือนมักมาโดยไม่มีสัญญาณอื่นของการคลอด เมื่อเจ็บจริงอาจมีน้ำเดิน มีมูกปนเลือด หรือมูกใกล้คลอดหลุดออกมา โรงพยาบาลรามาธิบดีก็ระบุว่าเจ็บครรภ์เตือนไม่มีมูกหรือมูกปนเลือดไหลออกทางช่องคลอด
อินโฟกราฟิก
เจ็บท้องเตือนกับเจ็บครรภ์จริงในหนึ่งชั่วโมง
-
เจ็บท้องเตือน ไม่สม่ำเสมอ · มักนานประมาณ 30 วินาที · ไม่แรงขึ้น
-
เจ็บครรภ์จริง ถี่ขึ้นเรื่อย ๆ · 30 ถึง 90 วินาที และนานขึ้น · แรงขึ้น
สังเกตจังหวะท้องแข็งหนึ่งชั่วโมง
ถ้าแยกไม่ออก ให้เวลาตัวเองหนึ่งชั่วโมง จับเวลาท้องแข็ง และระหว่างนั้นลองทำสิ่งที่มักทำให้เจ็บท้องเตือนสงบลง หนึ่งชั่วโมงนี้ให้ภาพคร่าว ๆ เท่านั้น March of Dimes ระบุว่าคุณหมอตรวจได้ว่าปากมดลูกเปิดหรือไม่ด้วยการตรวจภายในหรืออัลตราซาวด์
ถ้ามีน้ำเดิน มีเลือดออก หรือลูกดิ้นน้อยกว่าปกติ ไม่ต้องรอครบชั่วโมง ให้โทรเลย และถ้าท้องแข็งสม่ำเสมอก่อน 37 สัปดาห์ก็เช่นกัน (NHS)
- เริ่มจับเวลา จดว่าท้องแข็งแต่ละครั้งเริ่มเมื่อไรและนานเท่าไร นับท้องแข็งยังไงอธิบายทีละขั้น และตารางจับเวลาท้องแข็งมีแบบบันทึกให้พิมพ์
- เข้าห้องน้ำให้กระเพาะปัสสาวะว่าง แล้วดื่มน้ำสักแก้วใหญ่ ทั้งกระเพาะปัสสาวะเต็มและการขาดน้ำกระตุ้นเจ็บท้องเตือนได้
- เปลี่ยนสิ่งที่ทำอยู่ ถ้ายืนหรือเดินมานาน ให้นอนพัก ถ้านั่งมานาน ให้ลุกเดิน
- อาบน้ำอุ่นหรือแช่น้ำอุ่น หรือทำอะไรที่ช่วยให้ผ่อนคลาย
ครบหนึ่งชั่วโมงแล้ว ให้ดูจังหวะ
- ถ้าท้องแข็งเบาลง ห่างออก หรือหยุดไป มักเป็นเจ็บท้องเตือน พักผ่อนได้
- ถ้ายังมาเป็นระยะสม่ำเสมอ และถี่ขึ้น นานขึ้น หรือแรงขึ้น อาจเป็นการเริ่มคลอด NHS แนะนำให้โทรหาโรงพยาบาลหรือห้องคลอดเมื่อท้องแข็งสม่ำเสมอทุก 5 นาทีหรือถี่กว่านั้น Cleveland Clinic ระบุว่าท้องแข็งแรงที่ห่างกันไม่ถึง 5 นาทีต่อเนื่องหนึ่งชั่วโมงเป็นเหตุให้โทรหาคุณหมอ เช่นเดียวกับท้องแข็งที่แรงจนเดินหรือพูดไม่ไหว
โรงพยาบาลของคุณอาจมีเกณฑ์ของตัวเอง เช่น 5-1-1 เกณฑ์ที่ใช้กันบ่อยเมื่อใกล้กำหนดคลอดอยู่ในท้องแข็งแบบไหนอันตราย ควรไปโรงพยาบาลเมื่อไร
ตัวจับเวลาออนไลน์ใช้ฟรีและคำนวณระยะเวลากับระยะห่างให้ แอป Contraction Timer แสดงค่าเฉลี่ยของชั่วโมงที่ผ่านมา และเตือนเมื่อจังหวะท้องแข็งถึงเกณฑ์ของโรงพยาบาล ส่วนแอปคำนวณอย่างไรอธิบายวิธีคิดค่าเฉลี่ยและการเตือน
ก่อน 37 สัปดาห์: ท้องแข็งแบบไหนต้องโทร
เจ็บท้องเตือนเริ่มได้หลายเดือนก่อนกำหนดคลอด ท้องแข็งเป็นครั้งคราวในไตรมาสที่สองหรือสามจึงเป็นเรื่องปกติ แต่ท้องแข็งที่มาสม่ำเสมอก่อน 37 สัปดาห์อาจเป็นสัญญาณของการคลอดก่อนกำหนด NHS ระบุสัญญาณเหล่านี้สำหรับอายุครรภ์ไม่ถึง 37 สัปดาห์
- ท้องแข็งหรือท้องตึงที่มาสม่ำเสมอ
- ปวดคล้ายปวดประจำเดือน
- มีน้ำไหลพรวดหรือซึมออกทางช่องคลอด
- ปวดหลังแบบที่ไม่เคยเป็น
March of Dimes เพิ่มเติมว่า
- รู้สึกหน่วงในอุ้งเชิงกรานหรือท้องน้อย
- ตกขาวเปลี่ยนไป
- ปวดเกร็งท้องเบา ๆ อาจมีท้องเสียร่วมด้วยหรือไม่ก็ได้
March of Dimes ระบุด้วยว่าการหดรัดตัวก่อนกำหนดอาจเจ็บหรือไม่เจ็บก็ได้ ถ้ามีสัญญาณข้อใดข้อหนึ่ง ให้โทรหาคุณหมอหรือห้องคลอดทันที
โทรทันที ไม่ว่าท้องแข็งจะเป็นแบบไหน
ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ไม่ต้องรอดูจังหวะ ให้โทรหาโรงพยาบาล ห้องคลอด หรือคุณหมอที่ดูแลคุณทันที ไม่ว่ากลางวันหรือกลางคืน รายการนี้อ้างอิงตาม NHS และ ACOG
- มีน้ำเดิน แม้จะยังไม่เจ็บท้องก็ตาม
- น้ำที่ออกมามีสีหรือมีกลิ่นเหม็น
- มีเลือดออกทางช่องคลอด ไม่ว่ามากหรือน้อย มูกที่มีเลือดปนเป็นเส้นเล็กน้อยอาจเป็นสัญญาณเริ่มคลอด ถ้าแยกไม่ออกว่าเป็นแบบไหนให้โทร
- ลูกดิ้นน้อยกว่าปกติ
- ปวดท้องรุนแรงต่อเนื่อง ไม่คลายลงระหว่างการเจ็บแต่ละครั้ง
- มีไข้ 38°C ขึ้นไป
- อายุครรภ์ยังไม่ถึง 37 สัปดาห์ และคิดว่าอาจเริ่มเจ็บท้องคลอด
- ท้องแข็งครั้งใดครั้งหนึ่งนานเกิน 2 นาที หรือท้องแข็ง 6 ครั้งขึ้นไปภายใน 10 นาที
- ไม่แน่ใจหรือกังวล โทรได้ทุกเมื่อ
ถ้ารู้สึกอยากเบ่งมากและคิดว่าลูกกำลังจะคลอดตอนนี้ ให้โทรสายด่วนฉุกเฉิน 1669
แหล่งข้อมูลของรายการนี้: NHS: Signs that labour has begun (2023); NHS: Pregnancy symptoms you need to get help for; ACOG: How to tell when labor begins; โรงพยาบาลศิริราช: คู่มือการปฏิบัติตัวในขณะตั้งครรภ์
คำถามที่พบบ่อย
เจ็บท้องเตือนกี่วันคลอด?
นับวันคลอดจากเจ็บท้องเตือนไม่ได้ Cleveland Clinic ระบุว่าอาจมีเจ็บท้องเตือนได้หลายสัปดาห์หรือหลายเดือนก่อนการคลอดจริง และมันไม่ทำให้ปากมดลูกเปิด คู่มือของโรงพยาบาลศิริราชระบุว่าเจ็บครรภ์เตือนมักเริ่ม 3 ถึง 4 สัปดาห์ก่อนกำหนดคลอด ซึ่งเป็นช่วงที่มักเริ่มรู้สึก ไม่ใช่วันคลอด การคลอดน่าจะใกล้เข้ามาเมื่อท้องแข็งมาเป็นจังหวะสม่ำเสมอ และถี่ขึ้น นานขึ้น แรงขึ้นเรื่อย ๆ
เจ็บท้องเตือนเป็นยังไง?
ส่วนใหญ่รู้สึกเหมือนท้องด้านหน้าตึงหรือถูกบีบ ท้องแข็งอยู่ครู่หนึ่งแล้วคลายลง บางคนเทียบกับปวดประจำเดือนเบา ๆ มักไม่เจ็บหรือแค่รู้สึกไม่สบาย และคุณยังเดินและพูดได้ระหว่างที่เป็น (Nebraska Medicine, Cleveland Clinic, NHS)
เจ็บครรภ์จริง กับเจ็บครรภ์เตือน ต่างกันอย่างไร?
โรงพยาบาลรามาธิบดีอธิบายว่าเจ็บครรภ์เตือนอาจมาทุก 15 ถึง 20 นาทีโดยไม่ถี่ขึ้น แรงเท่าเดิม และทุเลาได้เมื่อนอนพักหรือทานยาแก้ปวด ส่วนเจ็บครรภ์จริงถี่ขึ้น เช่น จากทุก 15 นาทีเป็นทุก 5 ถึง 10 นาที นานขึ้น เช่น จาก 15 ถึง 20 วินาทีเป็น 45 ถึง 50 วินาที และไม่หายแม้นอนพัก โรงพยาบาลศิริราชเสริมว่าเจ็บเตือนอยู่ที่หน้าท้อง ส่วนเจ็บจริงมักเริ่มที่หลังแล้วร้าวมาหน้าท้อง
ท้องแข็งทุก 5 นาทีแต่ไม่ปวดท้อง ต้องไปโรงพยาบาลไหม?
ถ้าท้องแข็งมาสม่ำเสมอทุก 5 นาทีหรือถี่กว่านั้น NHS แนะนำให้โทรหาโรงพยาบาลหรือห้องคลอด ถ้าอายุครรภ์ยังไม่ถึง 37 สัปดาห์ ท้องแข็งหรือท้องตึงที่มาสม่ำเสมออาจเป็นสัญญาณของการคลอดก่อนกำหนด ให้โทรทันที (NHS) March of Dimes ระบุว่าการหดรัดตัวก่อนกำหนดอาจเจ็บหรือไม่เจ็บก็ได้ จึงอย่ารอให้เจ็บก่อน
นอนพักแล้วเจ็บท้องเตือนจะหายไหม?
หายได้ค่ะ Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่าการนอนลงอาจทำให้เจ็บท้องเตือนหายไป แต่ไม่ทำให้เจ็บครรภ์จริงหยุด ถ้าคุณนั่งนาน ๆ มาแล้ว Cleveland Clinic แนะนำให้ลองลุกเดินแทน
แหล่งข้อมูล
- Cleveland Clinic: Braxton Hicks Contractions: Overview and What They Feel Like (2025)
- NHS: Signs that labour has begun (2023)
- NHS: Premature labour and birth (2024)
- Pregnancy, Birth and Baby (Australian Government): Braxton Hicks or labour contractions? (2026)
- March of Dimes: Preterm labor and preterm birth: are you at risk? (2024)
- Baylor Scott & White Health: Braxton Hicks vs. real contractions: how to tell them apart (2025)
- Nebraska Medicine: What do Braxton Hicks contractions feel like? (2025)
- โรงพยาบาลศิริราช (ฝ่ายการพยาบาล): คู่มือการปฏิบัติตัวในขณะตั้งครรภ์
- โรงพยาบาลรามาธิบดี (RAMA Channel): ตั้งครรภ์ ท้องแข็ง เจ็บครรภ์ คืออะไร ต้องทำอย่างไร (2018)
บทความนี้ใช้แทนคำแนะนำจากแพทย์ไม่ได้ ถ้าไม่แน่ใจ ให้โทรหาโรงพยาบาลหรือคุณหมอที่ดูแลคุณ และในกรณีฉุกเฉินให้โทรสายด่วน 1669
